คําว่า “เครื่องจักสาน” นั้นเป็นคําที่เรียกขึ้นตามกรรมวิธีในการผลิตที่ทําให้เกิดเป็นภาชนะ ซึ่งจะ ต้องผ่านกระบวนการที่ประกอบด้วยการ “จัก” คือการนําวัสดุมาทําให้เป็นเส้น เป็นแฉก หรือเป็นริ้ว เพื่อ ความสะดวกในการสาน การจักถือได้ว่าเป็นขั้นตอนแรกของการเตรียมวัสดุในการทําเครื่องจักสาน ส่วนการ “สาน” นั้นเป็นขั้นตอนที่สําคัญอีกขั้นตอนหนึ่งของการทําเครื่องจักสาน ถัดจากการจักซึ่ง เป็นการเตรียมวัสดุ การสานนั้นถือได้ว่าเป็นกระบวนการทางความคิดที่สร้างสรรค์ของมนุษย์ ในการนํา วัสดุที่มีอยู่ในธรรมชาติมาใช้ประโยชน์ ลักษณะของการสานในยุคเริ่มแรกจะเป็นการสานไปตามแนวราบ

โดยใช้วัสดุขัดกันไปมาอย่างง่ายๆ ตามแบบที่เรียกกันว่า “ลายขัด” ด้วยการยกขึ้นเส้นหนึ่งและกดลงเส้น หนึ่งให้เกิดการขัดกัน ทําให้วัสดุคงรูปต่อเนื่องกันไปเป็นพื้นที่มากขึ้นตามความต้องการ และจากการสาน ด้วยลายขัดตามแนวราบมนุษย์ก็ได้พัฒนาการสาน เพื่อตอบสนองความต้องการด้านประโยชน์ใช้สอยจึง เกิดเป็นภาชนะขึ้นมา โดยอาจจะสานลายขัดนั้นเข้ากับแม่แบบเพื่อให้เกิดเป็นรูปทรงของภาชนะ แม่แบบ สําหรับสานภาชนะนั้นอาจจะเป็นเปลือกผลไม้ หรือเครื่องปั้นดินเผาก็ได้ และเมื่อมนุษย์คิดค้นวิธีการสาน ภาชนะได้สําเร็จแล้ว ก็ได้พัฒนาลวดลายที่ใช้ในการสานด้วยเช่นกัน เพื่อให้ได้ภาชนะที่มีรูปทรงเหมาะสม กับการใช้สอย และเกิดความสวยงามน่าใช้ยิ่งขึ้น

แหล่งผลิตเครื่องจักสานในเชียงใหม่

งานเครื่องจักสาน อำเภอหางดง

การสร้างสรรค์ผลงานหัตถกรรมเครื่องจักสานของช่างในเขตอำเภอหางดง มีพื้นฐานมาจากสังคมเกษตรกรรม ช่างจักสานประกอบอาชีพด้านการเกษตรสืบต่อกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ เมื่อว่างเว้นจากการทำไร่ทำนา ก็ได้เลือกใช้ทรัพยากรในท้องถิ่นอย่างต้นไผ่ หรือวัสดุอื่นๆ มาทำเครื่องจักสาน เพื่อใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ และตอบสนองความต้องการด้านประโยชน์ใช้สอยในครัวเรือน แต่ในปัจจุบันเป็นการผลิตขึ้นเพื่อการค้าเป็นหลัก โดยผลิตภัณฑ์เครื่องจักสานที่ทำขึ้นในเขตอำเภอหางดง เช่นฝาลายอำ และเข่งลำไย เป็นต้น

งานเครื่องจักสาน อำเภอสันป่าตอง

อำเภอสันป่าตอง เป็นดินแดนที่ศิลปวัฒนธรรมเฉพาะถิ่นที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่ง ซึ่งงานเครื่องจักสานของอำเภอสันป่าตองก็เป็นหนึ่งในงานหัตถกรรมที่มีคุณค่า เพราะการสานเครื่องมือเครื่องใช้ในครัวเรือนเหล่านี้ เป็นการสืบทอดกรรมวิธีมาจากบรรพบุรุษ ซึ่งในสมัยก่อนการจักสานเป็นการสานสิ่งของเครื่องใช้เพื่อใช้ในชีวิตประจำวัน และส่งไปขายที่ตลาด เป็นวิถีชีวิตแบบเรียบง่าย โดยชาวบ้านส่วนใหญ่จะประกอบอาชีพหลักเป็นเกษตรกร ทำนา ปลูกลำไยและพืชสวนต่างๆ เมื่อว่างจากการทำงานหลัก ก็จะใช้เวลาว่างมาทำเครื่องจักสานสำหรับใช้สอยในชีวิตประจำวัน และยังผลิตเพื่อขายเป็นการหารายได้เสริมด้วย โดยเครื่องจักสานที่พบเป็นจำนวนมาก และเป็นเอกลักษณ์ของอำเภอสันป่าตอง คือ “ก๋วยกล้า” ภาชนะสำหรับใส่พืชผลทางการเกษตรต่างๆ มีความเหมาะสมในการขนย้ายผลผลิตแบบชั่วคราว เพราะมีความแข็งแรง และทนทาน

งานเครื่องจักสาน อำเภอสารภี

อำเภอสารภี บ้านป่าบง ตำบลป่าบง งานหัตถกรรมที่พบในส่วนใหญ่ภายในตำบลป่าบงจะเป็นหัตถกรรมประเภทเครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน เช่น ตะกร้า สวิ๋ง เปี๊ยด เป็นต้น ซึ่งจากการสอบถามพบว่าสินค้าเครื่องใช้ในตำบลป่าบงได้นำไปส่งยังศูนย์หัตถกรรมบ้านถวาย อำเภอหางดง ก่อนที่จะนำไปส่งนั้นได้มีการเพิ่มมูลค่าของงานจักสานโดยนำส่งไปยังอำเภอต่างๆ เช่น ตำบลหนองควาย จะเป็นที่ลงสีแก่งานหัตถกรรม และส่งไปยัง ตำบลหารแก้ว ที่ทำการตกแต่ง ก่อนที่จะส่งไปยังศูนย์หัตถกรรมบ้านถวายเพื่อเป็นการเสริมสร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่ผลิตภัณฑ์