นับตั้งแต่พญามังรายได้สร้างเมืองแห่งใหม่ขึ้นในที่ราบระหว่างแม่น้ำปิงและดอยสุเทพ เมื่อพ.ศ.1839 พร้อมทั้งขนานนามเมืองว่า “นพบุรีศรีนครพิงค์เชียงใหม่” เมืองเชียงใหม่ได้กลายเป็นเมืองหลวงที่สำคัญของล้านนาผ่านความเจริญรุ่งเรืองอย่างที่สุดในรัชสมัยของพระเจ้าติโลกราช และโรยราลงในรัชสมัยพระเจ้าเมกุฏสุทธิวงศ์ เมื่อ พ.ศ. 2101 พระเจ้าบุเรงนองยกทัพมาตีเมืองเชียงใหม่ จึงตกเป็นเมืองขึ้นของพม่ามามากกว่า 200 ปี ชาวเมืองเชียงใหม่จำนวนไม่น้อยได้ถูกกวาดต้อนโยกย้ายไปยังพม่าจนเกือบจะเป็นเมืองร้าง กระทั่งพ.ศ.2317 พระเจ้ากาวิละได้ขับไล่พม่า และฟื้นฟูเมืองเชียงใหม่ขึ้นอีกครั้ง ภายใต้การช่วยเหลือของพระเจ้าตากสิน เมืองเชียงใหม่จึงกลายเป็นเมืองศูนย์กลางที่สำคัญของล้านนาอีกครั้ง ภายใต้การปกครองของเจ้านายเชื้อเจ็ดตน ก่อนที่จะถูกรวมให้เข้าเป็นส่วนหนึ่งของสยาม และประเทศไทยในปัจจุบัน

ด้วยเหตุที่เมืองเชียงใหม่มีประวัติศาสตร์ และพัฒนาการทางสังคมมาอย่างยาวนาน การสั่งสมเอกลักษณ์ทางด้านประเพณีวัฒนธรรมที่เด่นชัด ซึ่งหนึ่งในนั้นก็คือ การแต่งกาย เอกลักษณ์การแต่งกายที่สำคัญของผู้หญิงชาวเชียงใหม่ คือ “ผ้าซิ่น”

ผ้าซิ่นที่ผู้หญิงชาวเชียงใหม่ในอดีตนิยมเป็นอย่างมาก มี 2 ชนิด ได้แก่ ซิ่นตา (อ่านว่า ซิ่นต๋า) และซิ่นตีนจก อันเป็นรูปแบบผ้าซิ่นที่สืบทอดมาอย่างยาวนานของชาวไทยวน ผ้าซิ่นโดยทั่วไปจะมีส่วนประกอบ 3 ส่วน คือ หัวซิ่น ตัวซิ่น และตีนซิ่น

ส่วนหัวซิ่น เป็นส่วนที่อยู่ด้านบนสุดของผ้าซิ่นตีนจก โดยทั่วไปมักประกอบขึ้นจากผ้า 2 ชิ้น คือ ผ้าสีขาวและสีแดงเย็บต่อกัน บ้างครั้งก็อาจเป็นผ้าสีแดงหรือสีดำเพียงชิ้นเดียว

ส่วนตัวซิ่น เป็นลายขวางลำตัว เรียกว่าลาย “ตา” หรือ “ก่าน” ชาวเชียงใหม่จะทอลายริ้วนี้ด้วยการขึ้นฝ้ายเส้นยืนให้เกิดลาย แต่เมื่อนำมานุ่งจะตะแคงลายให้ขวางกับลำตัว สีที่เป็นเอกลักษณ์ คือ สีเหลือง

ส่วนตีนซิ่น ส่วนนี้จะเป็นตัวกำหนดความแตกต่างของซิ่นตาและซิ่นตีนจก คือ หากเป็นซิ่นตา ส่วนตีนซิ่นจะเป็นผ้าทอธรรมดาสีแดงเข้ม สีน้ำตาล หรือดำ

หากเป็นซิ่นตีนจก เชิงจะทอด้วยเทคนิคจกสลับสีเส้นไหม ไหมเงิน และไหมคำเป็นลวดลายอย่างงดงาม การทอตีนจกแสดงถึงความละเอียดประณีต และความมีรสนิยมของผู้เป็นเจ้าของหรือผู้ทอเอง ลวดลายตีนจกในแต่ละท้องที่ ก็จะมีเอกลักษณ์แตกต่างกันไป ซึ่งเป็นผลมาจากรสนิยม การรับรู้สุนทรียภาพทางความงามที่แตกต่างกันออกไป หรืออาจเป็นผลมาจากวัสดุที่ใช้ทอในแต่ละท้องที่ต่างกัน ผ้าซิ่นตีนจกที่ปรากฏหลงเหลือหลักฐานให้ได้เห็นอยู่ในปัจจุบันของจังหวัดเชียงใหม่ ปรากฏในตัวเมือง หรือเวียงเชียงใหม่ อ.สันป่าตอง อ.จอมทอง อ.แม่แจ่ม อ.ฮอดและอ.ดอยเต่า

ครั้งถัดไปเราจะมาดูกันว่าซิ่นตีนจกของแต่ละที่ของเชียงใหม่มีความแตกต่างกันอย่างไร มีเอกลักษณ์ที่โดดเด่นอย่างไรกันครับ

Cr. วสิน อุ่นจะนำ ผู้เชี่ยวชาญด้านผ้าและสิ่งถักทอไทย
Cr. รูป เพจ ผ้าและสิ่งถักทอไท

#เชียงใหม่เมือสร้างสรรค์ด้านงานหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน #เชียงใหม่เมืองหัตถกรรมสร้างสรรค์ #ChiangMaiCityofCraftsandFolkArt#CMCCFA #ChiagMaiPhaSinTeenJok